Tescilsiz Tasarımlar Korunur mu? Süresi ve Şartları Nelerdir?
Tasarım koruması yalnızca tescil yoluyla sağlanmaz. Türkiye'de 6769 sayılı Sınai Mülkiyet Kanunu ile hem tescilli hem de tescilsiz tasarımlar koruma altına alınmıştır.
Peki tescilsiz bir tasarım nasıl korunur? Süresi ne kadardır? Bu yazıda bu soruların yanıtlarını bulacaksınız.
Tescilsiz Tasarım Nedir?
Tescilsiz tasarım, ilk kez Türkiye'de kamuya sunulan, özgün ve ayırt edici nitelikteki tasarımların, herhangi bir tescil başvurusu yapılmaksızın 3 yıl boyunca koruma altında olmasıdır.
Bu koruma, tasarımı kamuya sunan kişiye; başkasının bu tasarımı taklit etmesine veya aynısını kullanmasına karşı hukuki haklar sağlar.
Tescilsiz Tasarım Koruma Şartları
Tasarımın tescilsiz olarak korunabilmesi için şu kriterlerin sağlanması gerekir:
- Tasarım tanımına uygunluk: Çizgi, biçim, renk, yüzey dokusu gibi görsel nitelikler taşımalı.
- Ürün tanımına uygunluk: Endüstriyel yolla üretilen bir nesneye uygulanmalı.
- Yenilik: Daha önce kamuya sunulmamış olmalı.
- Ayırt edici nitelik: Bilgilenmiş kullanıcı üzerinde farklı bir izlenim yaratmalı.
- Kamuya ilk sunum Türkiye'de gerçekleşmiş olmalı.
Koruma Süresi Ne Kadardır?
Tescilsiz tasarımlar, kamuya sunuldukları tarihten itibaren 3 yıl boyunca korunur. Bu süre uzatılamaz.
Örneğin, bir tasarımı sosyal medya üzerinden, fuarda ya da katalogda ilk kez 1 Nisan 2023'te kamuya sunduysanız, koruma 1 Nisan 2026'ya kadar devam eder.
Tescilsiz Koruma Ne Sağlar?
Tescilsiz koruma, tescilli korumaya kıyasla daha sınırlı olsa da aşağıdaki hakları sağlar:
- Tasarımı birebir kopyalayanlara karşı dava açma hakkı verir.
- Katalog, web sitesi, e-posta vb. kanıtlarla kamuya sunumun ispatı mümkündür.
- Tescil maliyeti olmadan kısa vadeli koruma elde edilir.
Ancak:
- Taklitten korunur, fakat benzer tasarımlara karşı güçlü bir hak sağlamaz.
- İspat yükü tamamen tasarım sahibindedir.
Tescilsiz Koruma Kimler İçin Uygundur?
- Moda ve tekstil markaları (mevsimlik koleksiyonlar)
- Hızlı tüketim ürünü üreticileri
- Kısa ömürlü kampanya ürünleri
- Deneme amaçlı piyasaya sürülen yeni tasarımlar
Bu sektörlerde ürün döngüsü hızlıdır ve tasarımın korunması, tescil süreci sonuçlanmadan önce gereklilik arz eder.
Tescilli ve Tescilsiz Tasarım Arasındaki Fark
| Özellik | Tescilli Tasarım | Tescilsiz Tasarım |
|---|---|---|
| Koruma Süresi | 5 yıl + 5'er yıl (25 yıl) | 3 yıl (uzatılamaz) |
| Koruma Başlangıcı | Başvuru tarihi | Kamuya ilk sunum tarihi |
| Hukuki Güç | Daha güçlü ve kapsamlı | Sınırlı ve ispat gerektirir |
| Tescil Masrafı | Var | Yok |
| Belgelendirme | Resmi belgeyle | Görsel/fiili kanıtlarla |
Sonuç: Tescilsiz Koruma Geçici, Stratejik Kullanılmalı
Tescilsiz tasarımlar, kısa süreli ve maliyetsiz koruma sağlamaları açısından avantajlıdır. Ancak uzun vadeli hukuki güvence sağlamak için tescil önerilir.
Özellikle seri üretim yapılacak, lisanslanacak ya da markalaştırılacak ürünlerde tescil hayati önemdedir.